W celu zachowania spójności wyglądu artykułów z zakresu biologii zaleca się:
Spis treści |
edytuj Nazewnictwo biologiczne
edytuj Zalecenia ogólne
- zbierać dane na temat taksonu z wiarygodnego źródła (np. publikacji naukowej). Źródła mniej wiarygodne weryfikować.
- szeroko pojęty Internet nie jest źródłem wiarygodnym.
- Nie zamieszczać danych sprzecznych z innymi artykułami na polskiej lub innej Wikipedii - sprzeczności wyjaśnić, np. różnicami w przyjętej w tych krajach klasyfikacji, brakiem dokładnych danych.
- W sytuacjach wątpliwych podawać źródło danych - to daje szanse czytelnikowi na własną ocenę miarodajności źródła.
- nie tworzyć nazw polskich tam, gdzie ich nie ma - wiele roślin i zwierząt z innych obszarów geograficznych nie ma jeszcze polskich nazw.
- wtedy używamy nazwy łacińskiej, również robiąc odsyłacz
- Przykład: Neornithes - "ptaki nowoczesne" - nazwa nie jest jeszcze przyjęta, dlatego jej możliwe tłumaczenie jest w cudzysłowie.
- wtedy używamy nazwy łacińskiej, również robiąc odsyłacz
- nazwom ogólnobiologicznym przypisywać stosowaną nazwę łacińską lub angielską
- Przykład: allele wielokrotne (ang. multiple alleles) - słownictwo łacińskie i angielskie jest wszechobecne w nauce, a nie wyrzekając się go ułatwiamy jego przyswajanie (a także robienie linków do haseł na innych wikipediach).
edytuj Szczegółowo
Szczegóły nazewnictwa biologicznego opisują specjalne kodeksy nomenklatury zoologicznej (Metazoa i część Protista), botanicznej (rośliny, fotosyntetyzujące Protista i grzyby), bakterii, wirusów, roślin uprawnych. Poniżej zamieszczono jedynie krótkie streszczenie, dostosowane do rzeczywistości Polskiej Wikipedii.
- naukowe nazwy taksonów pisać wielką literą (np. Hominidae, Asteraceae), a polskie nazwy zwyczajowe – małą (np. człowiekowate, astrowate).
- w tekście artykułów stosować (tam, gdzie jest to możliwe) polskie nazwy zwyczajowe.
- Ułatwia to odbiór tekstu, zwiększa jego czytelność, daje szansę zrozumienia zagadnienia również niefachowcom.
- po nazwach zwyczajowych dobrze jest umieścić nazwy naukowe; nie trzeba tego robić tam, gdzie nazwa zwyczajowa jest linkiem do oddzielnego artykułu (np. człowiek i inne człowiekowate, ale człowiek współczesny: Homo sapiens i inne człowiekowate, np. H. habilis, H. erectus).
- w odniesieniu do zwierząt używać czcionki wyróżniającej {w wypadku Wikipedii kursywy (pisma pochyłego)} dla nazw rodzajowych i gatunkowych, czyli taksonów w randze rodzaju, podrodzaju, gatunku i podgatunku.[1]
- w odniesieniu do roślin i grzybów nazwy naukowe taksonów wszystkich rang wyróżnia się kursywą zgodnie z praktyką stosowaną w Międzynarodowym Kodzie Nomenklatury Botanicznej[2].
- nazwy odmian uprawnych (kultywarów) należy pisać normalną czcionką, ujmując w pojedynczy cudzysłów (np. Betula 'Hoseri'), nie należy poprzedzać ich skrótem cv., ani dodawać nazwiska autora.
- zalecenia te są zgodne z najnowszymi przepisami kodeksów nomenklatury botanicznej i zoologicznej. Fakt, że nie wszyscy się do niego stosują, wynika albo z niechęci ludzi do zmiany przyzwyczajeń, albo z nieświadomości.
- w wypadku wielokrotnego powtórzenia nazwy rodzajowej (np. kilka gatunków jednego rodzaju) w jednym artykule i zaraz po sobie stosować skrót tej nazwy (np. Homo habilis, H. sapiens).
- jeśli jednak obok Homo habilis i H. sapiens umieszczamy inny gatunek z nazwą rodzajową zaczynającą się na "H", np. Hylobates concolor (gibon czarny), to lepiej zostawić pełne nazwy gatunku, unikając niejasności.
- nigdy nie piszemy Homo sapiens czy Homo habilis itp. z małej litery (czyli homo sapiens czy homo habilis), to poważny błąd, często spotykany np. w tekstach archeologicznych.
- polska nazwa zwyczajowa rodziny powinna kończyć się na -ate, ale należy pamiętać, że jeśli zalicza się do niej tylko 1 rodzaj, to niektórzy systematycy nazwę tę wyprowadzają tradycyjnie w sposób najprostszy od nazwy rodzaju (poprzez zastosowanie liczby mnogiej), inni stosują przyjętą końcówkę -ate. Dla zachowania spójności w obrębie Wikipedii (z uwagi na obecność obu sposobów w polskiej literaturze systematycznej - np. systematyce ptaków) przyjmujemy zasadę, że jeśli w skład rodziny wchodzi 1 rodzaj, rodzina powinna mieć końcówkę -ate, ale może się zdarzyć, że będzie miała inną (i nie jest to błąd).
- Zobacz też: dyskusja
- jeśli po nazwie gatunkowej dodajemy nazwisko lub skrót nazwiska autora opisu gatunku oraz datę i źródło publikacji, to nie jest obojętne, czy ta dodatkowa informacja jest w nawiasie, czy bez, czy jest oddzielona przecinkiem itp.; dla uniknięcia pomyłek najlepiej przepisać ją z wiarygodnego źródła w takiej postaci, w jakiej została tam zamieszczona. (Nazwisko autora z datą umieszcza się w nawiasie wtedy, kiedy przynależność rodzajowa gatunku była zmieniana w stosunku do pierwszego opisu. W nomenklaturze botanicznej za nawiasem pojawia się nazwisko tego, kto dokonał zmiany uznanej dziś za właściwą.) Przykłady pełnych nazw naukowych botanicznych wraz z cytatami (zwróć uwagę na konwencję typograficzną - znaki przestankowe, użycie kursywy, pogrubienia oraz zmniejszenie czcionki):
- Rosopsida Batsch, Dispos. Gen. Pl. Jenens.: 28. 1788 (klasa)
- Myrtales Rchb., Bot. Damen: 475. 1828. (rzÄ…d)
- Epilobium L., Sp. Pl. 347. 1753 (rodzaj)
- Rubus henrici-egonis Holub, Folia Geobot. Phytotax. 26: 334. 1991. (gatunek)
- Rubus nessensis Hall, Trans. Roy. Soc. Edinb. 3: 20. 1794 subsp. scissoides H. E. Weber Gatt. Rubus nordwestl. Eur.: 108. 1973. (podgatunek)
- Juniperus virginiana L. 'Skyrocket' (kultywar)
edytuj Systematyka
edytuj Zalecenia ogólne
- W odniesieniu do ujęcia systematycznego unikamy sformułowań "stary", "nowy" lub "aktualny podział" - piszemy o ujęciu wg systemu XXX. W sytuacji, gdy obecna wiedza wyraźnie podważa wcześniejsze ujęcia systematyczne należy to wskazywać w opisie (wówczas uzasadnione jest stosowanie określeń w rodzaju: "dawne ujęcie", "niezgodny z obecną wiedzą" itp.).
- W infoboxie wypełniamy tylko szkielet systematyki, czyli kategorie główne.
- W infoboxie nie wypełniamy pomocniczych kategorii systematycznych (podklasa, nadrząd, podrząd - np. kosaćcowate, liliowce), które mogą być opisywane w treści hasła w sekcji Systematyka (z podaniem systemu źródłowego). Parametry te są wypełniane tylko w infoboxach umieszczanych w artykułach opisujących daną pod- lub nad-kategorię (np. jaskrowe).
- Taksony będące rangami pomocniczymi (np. podrzędy, podklasy, podrodziny, plemiona, odmiany) powinny być opisywane w odrębnych artykułach wtedy, gdy mają istotne znaczenie porządkujące system, są lub były powszechnie uznawane i obecne w literaturze naukowej. Należy wówczas wyraźnie zaznaczyć status i systematykę, w której wyróżniono opisywany takson (na wzór: XXX - mający obecnie znaczenie historyczne takson obejmujący... wyróżniony w systematyce/systematykach... Obecnie gatunki/inne poziomy danego taksonu klasyfikowane są ...). W przypadku pozostałych, słabo udokumentowanych taksonów rang pomocniczych zaleca się wpisywanie ich nazw we wszelkich zestawieniach systematycznych bez linkowania, lub linkując tworzyć REDIRECT na odpowiedni takson główny (np. dla podklasy -> klasę).
- W sekcji Systematyka opisywanego taksonu umieszczamy jego podział i/lub opisujemy jego pozycję w systemie podając, jaki konkretnie system jest opisywany.
- Podział systematyczny danego taksonu powinien kończyć się na kolejnym niższym taksonie głównym, czyli np. dla rzędu powinno się go prowadzić tylko do rodzin, podając systematykę rodzin – tylko do rodzaju. Dzięki temu systematyka nie będzie się powielać w hasłach o taksonach, oraz będzie jedno miejsce wymagające wprowadzania aktualizacji dla danego poziomu systematyki.
- Podając podział systematyczny danego taksonu, wymieniamy taksony podrzędne zapisując najpierw nazwy polskie, potem naukowe - jeśli wszystkie taksony w wykazie posiadają polskie nazwy. Jeżeli w wykazie taksonów znajdują się takie, dla których nie jest podana nazwa polska - w całym wykazie najpierw wpisujemy nazwy naukowe, później polskie.
edytuj Rośliny
- W infoboxie {{Roślina infobox}} stosujemy systematykę zgodnie z systemem Reveala. Ewentualne informacje wynikające z nowych odkryć taksonomicznych podajemy w opisach. Gdy system APG zyska aprobatę wśród polskich uczonych - wówczas spróbujemy wprowadzić go w infoboxie.
- W sekcji Systematyka zaleca się umieszczanie informacji o pozycji i ew. podziale taksonu wg systemu Cronquista, Reveala i APG II (przykład: liliowce).
- Wybrane systemy:
- Cronquista - z powodu jego utrzymującej się popularności w Polsce i znaczenia w XX wieku,
- Reveala - ostatni z systemów hierarchicznych, który próbował adoptować nowe fakty o filogenezie roślin,
- APG II - oparty na najnowszej wiedzy i w zasadzie jedyny obecnie uznawany w piśmiennictwie naukowym, choć jeszcze niezbyt powszechny w Polsce. Zwiększeniu przejrzystości opisów systematycznych w kontekście odwołań do systemu APG dobrze służy szablon {{Klad}} (np. liliowce, jednoliścienne).
- Wybrane systemy:
- Dla taksonów monotypowych tworzymy jeden artykuł pod nazwą taksonu najwyższego rangą (np. w artykule opisującym rząd tatarakowce, opisujemy także rodzinę tatarakowate i rodzaj tatarak). Z nazw niższych kategorii taksonomicznych tworzymy redirecty do artykułu z opisem (tu na tatarakowce). Proponowane do stosowania w takiej sytuacji zdanie zaczynające artykuł: "monotypowy rząd (nazwa) (ew. inny takson) zawierający jedną rodzinę (nazwa) i (ew.) jeden rodzaj (nazwa)".
- WyjÄ…tki:
- Jeśli takson jest monotypowy wg jednego systemu, a w innym istotnym ujęciu systematycznym (popularnym i uznanym systemie klasyfikacyjnym) ma charakter politypowy lub istnieją informacje o taksonach kopalnych w obrębie danej jednostki systematycznej, wówczas poszczególne taksony podrzędne opisujemy w osobnych artykułach.
- Taksony w randze gatunku (jednostka podstawowa w taksonomii) opisujemy zawsze w odrębnych artykułach.
- WyjÄ…tki:
edytuj Literatura
- całość zasad można znaleźć w międzynarodowych kodeksach nomenklatury botanicznej i zoologicznej;
- January Weiner,Technika pisania i prezentowania przyrodniczych prac naukowych. Przewodnik praktyczny, Wyd. Nauk. PWN, 1998.
Przypisy
- ↑ International Commission on Zoological Nomenclature Appendix B General Recommendations, pkt. 6. "The scientific names of genus- or species-group taxa should be printed in a type-face (font) different from that used in the text; such names are usually printed in italics, which should not be used for names of higher taxa."
- ↑ Aktualny Kodeks Nomenklatury Botanicznej (dostępny na tej stronie), podobnie jak poprzednie edycje, nie reguluje formalnie kroju czcionki w zapisie nazw naukowych lecz jedynie zaleca stosowanie zapisu kursywą wszelkich rang taksonomicznych roślin, glonów i grzybów (tak też zapisywane są wszystkie te taksony w publikowanej wersji kodu, z wyjątkiem kultywarów): Preface: As in the previous edition, scientific names under the jurisdiction of the Code, irrespective of rank, are consistently printed in italic type. The Code sets no binding standard in this respect, as typography is a matter of editorial style and tradition not of nomenclature. Nevertheless, editors and authors, in the interest of international uniformity, may wish to consider adhering to the practice exemplified by the Code, which has been well received in general and is followed in a number of botanical and mycological journals.