| Euskara | |
| Obszar | Hiszpania, Francja i inne |
| Liczba mówiących | 1.033.900 |
| Ranking | (poza pierwszÄ… 100.) |
| Klasyfikacja genetyczna | Język izolowany (nie należący do żadnej grupy językowej) |
| Pismo | łaciński |
| Status oficjalny | |
| Język urzędowy | Kraj Basków (Hiszpania) |
| Regulowany przez | Euskaltzaindia |
| Kody języka | |
| ISO 639-1 | eu |
| ISO 639-2 | baq/eus |
| SIL | BSQ |
| W Wikipedii | |
| Zobacz też: język, języki świata | |
Język baskijski (nazwy własne, zależnie od dialektu: euskara, euskera, eskuara, üskara) - język Basków zamieszkujących kilka prowincji na pograniczu Hiszpanii i Francji. Posługuje się nim dzisiaj ponad milion osób z których ok 90% mieszka w Hiszpanii.
Wyróżnia się 10 dialektów języka baskijskiego. Ze względu na duże różnice pomiędzy nimi powstała ustandaryzowana odmiana języka - Euskara batua, łącząca cechy największych dialektów języka baskijskiego, oparta zwłaszcza na dialekcie Gipuzkoa. Odmiana ta nauczana jest w szkołach. Literatura w tym języku powstaje od XVI wieku. Pierwszą drukowaną książkę w tym języku wydano w 1545 roku.
Jego przynależność genetyczna nie została do tej pory ustalona, ale z pewnością nie jest to język indoeuropejski. Mówiono nim już przed kolonizacją zachodniej Europy przez Indoeuropejczyków.potrzebne źródło Istnieją przypuszczenia, że jest on spokrewniony z językami kartwelskimi, bywa też zaliczany do kontrowersyjnej rodziny dene-kaukaskiej. W języku baskijskim występują liczne zapożyczenia z łaciny, hiszpańskiego i francuskiego.
Spis treści |
edytuj Fonetyka
edytuj Spółgłoski
W języku baskijskim występują następujące spółgłoski:
| dwuwargowe | dziąsłowe apikalne | dziąsłowe laminalne | zadziąsłowe | podniebienne | miękkopodniebienne | krtaniowe | ||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| zwarte bezdźwięczne | p | t | tt c | k | ||||
| zwarte dźwięczne | b | d | dd ɟ | g | ||||
| nosowe | m | n | ||||||
| szczelinowe | f | s s̺ | z s | x ʃ | h | |||
| zwarto-szczelinowe | ts ʦ̺ | tz ʦ | tx ʧ | |||||
| półotwarte | l | j | ||||||
| uderzeniowe | r ɾ | |||||||
| drżące | rr r |
Spółgłoski /n/ i /l/ mają podniebienne alofony ɲ i ʎ po samogłosce /i/. J może brzmieć jak dʒ, ż ʒ lub h w zależności od dialektu.
edytuj Samogłoski
W języku baskijskim istnieje 5 samogłosek: /a/, /e/, /i/, /o/ i /u/. Brzmią one tak samo jak ich polskie odpowiedniki. W niektórych dialektach istnieje szósta samogłoska ü /ø/. Ton i iloczas nie są fonemiczne.
edytuj Gramatyka
Baskijski jest językiem ergatywnym:
- Gizona etorri da. - Mężczyzna przybył
- Gizonak mutila ikusi du. - Mężczyzna widzi chłopca
W polskim w obu zdaniach podmiot jest wyrażony w mianowniku. W baskijskim natomiast podmiot drugiego, przechodniego zdania wyrażony jest specjalnym przypadkiem - ergatywem, natomiast mianownik wyraża dopełnienie bliższe.
Baskijski jest też językiem aglutynacyjnym. Istnieje w nim inkorporacja zaimków, np. zdanie "mam książkę" brzmi po baskijsku liburua dut, dosłownie książka ja-mam-to.
Język baskijski ma dwanaście przypadków:
- Nominativus, czyli po prostu mianownik, zwany także absolutywem. Używany jest on do określenia podmiotu przy czasowniku nieprzechodnim lub dopełnienia bliższego przy czasowniku przechodnim; sufiks -a.
- Genetivus possesivus, tłumacząc na polski "dopełniacz posiadacza", określa przedmiot należący do kogoś; suffiks -en.
- Comitativus, odpowiadający polskiemu narzędnikowi z przyimkiem z; sufiks -ekin.
- Prolativus (benefactivus), stosowany dla oznaczenia przeznaczenia przedmiotu; sufiks: -tzat, -entzat.
- Instrumentativus (narzędnik), używa się go dla określenia, że coś zostało zrobione przy pomocy odmienionego przedmiotu; sufiks: -z.
- Inessivus, dla określenia miejsca, w jakim coś się znajduje; sufiks -n, -en.
- Allativus, dla określenia miejsca, do którego się zmierza, sufiks -ra(t) .
- Ablativus określa miejsce, z którego się przychodzi; sufiks: -tik.
- Locativus, określający związek przedmiotu z miejscem, z którego on pochodzi; sufiks: -ko, -go.
- Partitivus, mający różne zastosowania, sufiks -ik, -rik
edytuj Podstawowe zwroty
- Dziękuję - Eskerrik asko
- Nie - Ez
- Tak - Bai
- ProszÄ™ - Mesedez
- Przepraszam - Barkatu
- Cześć - Kaixo
- Dzień dobry - Egun on
- Czy mówisz po baskijsku? - Euskaraz badakizu?
- Jak leci? - Nola zaude?
- Åšwietnie - Oso ondo
- CieszÄ™ siÄ™ - Poztutzen naiz
- MÅ‚ody - gazte
edytuj Liczebniki
- 1 bat
- 2 bi
- 3 hiru
- 4 lau
- 5 bost
- 6 sei
- 7 zazpi
- 8 zortzi
- 9 bederatzi
- 10 hamar
edytuj Linki zewnętrzne
- Wielki słownik baskijsko-polski (30 tys. haseł)
- Internetowy słownik baskijsko-polsko-baskijski
- Artykuł z Wiedzy i Życia (7/98) o języku baskijskim
- O języku baskijskim po polsku (w osobnych działach także rozmówki, słownik i testy)