| Kalaallit Nunaat Grønland Grenlandia |
|||||
|
|||||
| Hymn: Nunarput utoqqarsuanngoravit | |||||
 |
|||||
| Język urzędowy | grenlandzki, duński | ||||
| Stolica | Nuuk albo po duńsku Godthab | ||||
| Status terytorium | autonomiczne terytorium Królestwa Danii | ||||
| Głowa terytorium | królowa Małgorzata II Glücksburg | ||||
| następca tronu | książę Fryderyk Glücksburg | ||||
| Szef rządu | premier Hans Enoksen | ||||
| Powierzchnia • całkowita • wody śródlądowe |
2 166 086 km² 0 |
||||
| Liczba ludności (2008) • całkowita • gęstość zaludnienia |
207. na świecie 56 326▼ 0,026 osób/km² |
||||
| Jednostka monetarna | Korona duńska (DKK) | ||||
| Rok utworzenia | przejęcie od Norwegii 1814 |
||||
| Strefa czasowa | UTC -3 - zima UTC -2 - lato |
||||
| Kod ISO 3166 | GL/GRL/304 | ||||
| Domena internetowa | .gl | ||||
| Kod samochodowy | KN | ||||
 |
|||||
| 1 Dane szacunkowe na lipiec 2008 roku, podane za CIA The World Factbook (Źródło:CIA) (en) | |||||
Grenlandia (Kalaallit Nunaat) – autonomiczne terytorium zależne Danii położone na wyspie o tej samej nazwie, o obszarze 2175,6 tys. km² (największa wyspa na świecie), pokrytej w 84% przez lądolód (tylko 341,7 tys. km² jest wolnych od lodu) i o ludności 57,1 tys (prawie 90% to Inuici).
Stolicą Grenlandii jest Nuuk (duńska nazwa Godthåb).
W 1978 duński parlament przyznał Grenlandii autonomię. W 1985 wyspa wystąpiła z Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej i nie jest członkiem Unii Europejskiej. Grenlandia jest członkiem Rady Nordyckiej.
Spis treści |
edytuj Ludność
Około 90% mieszkańców Grenlandii zamieszkuje w południowo zachodniej części kraju, gdzie warunki klimatyczne są najkorzystniejsze. 10% reszty ludności to mieszkańcy nielicznych wiosek lub bardzo małych miasteczek, położonych w głębi Grenlandii. 1/4 całej populacji zamieszkuje w stolicy kraju - Nuuk.
edytuj Narodowości
Większość mieszkańców Grenlandii stanowią Grenlandczycy. Są oni potomkami rdzennych Eskimosów (Inuitów) i Europejczyków (głównie Duńczyków) o różnym stopniu wymieszania. Na wyspie zamieszkują także Europejczycy (w większości Duńczycy) urodzeni na Grenlandii (ok. 3 - 5 tys.). W sumie te dwie grupy ludności stanowią 87% całej populacji.
Pozostałe 13% stanowią osadnicy urodzeni poza wyspą, głównie Duńczycy.
edytuj Języki
Mieszkańcy Grenlandii posługują się trzema dialektami języka grenlandzkiego, którego jedna z form używana na zachodnim wybrzeżu uznana została językiem urzędowym. Wśród ludności powszechna jest również znajomość drugiego języka urzędowego - duńskiego oraz, w mniejszym już stopniu, angielskiego (głównie w miastach).
edytuj Wyznania
Mieszkańcy w zdecydowanej większości (98%, 2000 r.) oficjalnie należą do wyznania luterańskiego, jednak postępująca laicyzacja społeczeństw krajów nordyckich znalazła swoje odbicie także na Grenlandii. W niewielkiej liczbie obecni są także wyznawcy innych wyznań i religii, w tym ok. 130 Świadków Jehowy [1] i 100 katolików.potrzebne źródło
edytuj Statystyki demograficzne
Współczynnik urodzeń:
- 16,85/1000 mieszkańców
Współczynnik zgonów:
- 7,55/1000 mieszkańców (2000 r.)
Saldo migracji:
- - 8,38 /1000 mieszkańców (2000 r.)
Ilość mężczyzn przypadających na 1 kobietę: (2000 r.)
- w całej populacji: 1,13
- w grupie wiekowej poniżej 15 lat: 1,03
- w grupie wiekowej 15-64 lata: 1,21
- w grupie wiekowej powyżej 65 lat: 0,81
Śmiertelność noworodków:
- 18,26/1000 urodzeń (2000 r.)
Średnia długość życia: (2000 r.)
- dla całej populacji: 68,07 lat
- średnia długość życia mężczyzn: 64,52
- średnia długość życia kobiet: 71,69
Dzietność:
- Liczba dzieci/kobietę: 2,45 (2000 r.)
edytuj Historia
Zobacz więcej w osobnym artykule: Historia Grenlandii.edytuj Muzyka
Zobacz więcej w osobnym artykule: Muzyka grenlandzka.edytuj Warunki naturalne
Wyspa ta leży w północnej części Oceanu Atlantyckiego, u wybrzeży Ameryki Północnej, od której oddziela ją Cieśnina Davisa, Smitha, Robesona, Lancaster oraz Morze Baffina. Najdalej położonym na północ punktem jest Przylądek Morris Jesup, a na południe Przylądek Farvel. Od wschodu Cieśnina Duńska oddziela ją od innej wyspy Islandii. Najwyższym szczytem tej wyspy jest Góra Gunnbjørna 3700 m n.p.m., grubość lodu w czaszy lodowca dochodzi do 3500 m. Wybrzeże typu fiordowego z licznymi przybrzeżnymi wyspami. Większa część Grenlandii leży w północnym kołe podbiegunowym.
edytuj Flora
Flora Grenlandii jest uboga. Na terenie kraju spotkać można ok. 500 gatunków roślin wyższych, oraz 3.000 gatunków mchów, porostów i glonów.
Roślinność na Grenlandii występuje tylko w miejscach, które choć przez krótki czas w ciągu roku są wolne od pokrywy lodowej. Zasadniczy typ roślinności porastającej te obszary stanowią różne typy tundry oraz łąki. Tundra na południu złożona jest z różnych gatunków traw, mchów, porostów i roślin zielnych, a na północy tylko z mchów i porostów. Na samym południu kraju występują także krzewy i karłowate gatunki drzew, m.in. brzozy (osiągające 10 m wysokości), olchy, wierzby (sięgające 4 m), jarzębiny, jałowce, zaś wybrzeże położone na północnym skraju wyspy (powyżej 80° szerokości geograficznej) jest praktycznie pozbawione roślinności.
edytuj Fauna
Świat zwierzęcy Grenlandii jest dość ubogi ze względu na trudne warunki klimatyczne. Na lodowcu, zajmującym 5/6 powierzchni wyspy praktycznie nie ma zwierząt. Na wybrzeżach żyją m.in. renifery, piżmowoły, niedźwiedzie polarne, pieśce (lisy polarne), wilki polarne, zające polarne, gronostaje, lemingi a także ptaki - m.in. edredony, gęsi, mewy, pardwy i sowy śnieżne. Morze w pobliżu wyspy zamieszkane jest przez liczne ryby (np. rekiny, łososie, dorsze i mallotusy) a także duże ssaki morskie (około 30 różnych gatunków, m.in. wale grenlandzkie, białuchy, narwale, morsy, a także kilka gatunków fok, np.: grenlandzka, wąsata, obrożna (nerpa) itd.). Ponadto grenlandzkie wody zamieszkują liczne gatunki drobnych zwierząt (tzw. kryl), stanowiących pożywienie kręgowców, a spośród nich największe znaczenie mają krewetki.
Na Grenlandii żyje ok. 700 gatunków owadów i pajęczaków: liczne komary, motyle, trzmiele i pająki.
edytuj Klimat
Na Grenlandii panuje klimat polarny, jedynie na wybrzeżach - subpolarny.
Południowy zachód kraju jest cieplejszy niżby wynikało to z szerokości geograficznej, a to za sprawą opływającego wyspę od tej strony odgałęzieniu ciepłego Prądu Północnoatlantyckiego.
Klimat Grenlandii charakteryzuje się m.in. częstymi zmianami pogody, ostrymi zmianami temperatur i dość dużymi opadami (zwłaszcza w części południowej).
edytuj Temperatura
Najkorzystniejszy klimat panuje na wybrzeżach, zwłaszcza w południowo - zachodniej części wyspy. Średnia temperatura w tym rejonie w styczniu wynosi -7°C, zaś lipcu - +10°C. Pozostałe obszary kraju leżące nad brzegiem morza są znacznie chłodniejsze: temperatura spada w miarę przesuwania się na północ; zimą na północnych skrajach wyspy osiąga wartość średnią - 36°C, a latem zaledwie +3°C
Najsurowszy klimat panuje w środkowej części Grenlandii. Temperatura na tym obszarze w zasadzie nigdy nie przekracza 0°C. Średnia temperatura powietrza w lutym wynosi tam -47°C, zaś w lipcu - -12°C. Najniższa zanotowana na wyspie temperatura to −74°C.
W ostatnich latach ocieplenie klimatu powoduje wzrost średniej temperatury na wyspie i wydłużenie okresu bezprzymrozkowego (w związku z tym na Grenlandii rozpoczęto próbnie uprawę jęczmienia, zarzuconą z powodów klimatycznych pod koniec średniowiecza). Najwyższa zanotowana na wyspie temperatura to +26°C.
edytuj Opady
Roczna suma opadów na wyspie waha się od 800-1100 mm. na południu, do 150-250 mm. na północy. Opady mają głównie postać śniegu, w okresie letnim też deszczu, zaś w środkowej części Grenlandii, na obszarze lodowca, gdzie rocznie spada 300 - 400 mm. jest to wyłącznie śnieg. Opady występują głównie w ciepłej połowie roku.
edytuj Miasta
| Nazwa grenlandzka |
Nazwa duńska | Region | Liczba miesz- kańców |
|---|---|---|---|
| Aasiaat | Egedesminde | Kitaa | 3.100 |
| Ittoqqortoormiit | Scoresbysund | Tunu | 600 |
| Ilulissat | Jakobshavn | Kitaa | 4.100 |
| Ivittuut (Ivigtut) |
- | Kitaa | 200 |
| Kangaatsiaq | - | Kitaa | 600 |
| Kangerluarsoru- seq |
Færingehavn | Kitaa | b.d. |
| Kangerlussuaq | Søndre Strømfjord |
Kitaa | 500 |
| Kulusuk | Kap Dan | Tunu | 348 |
| Maniitsoq | Sukkertoppen | Kitaa | 2.900 |
| Nanortalik | - | Kitaa | 1.500 |
| Narsaq | - | Kitaa | 1.700 |
| Nuuk | Godthåb | Kitaa | 17.000 |
| Paamiut | Frederikshåb | Kitaa | 1.900 |
| Qaanaaq | Thule | Avannaarsua | 650 |
| Qaqortoq | Julianehåb | Kitaa | 3.100 |
| Qasigiannguit | Christianshåb | Kitaa | 1.400 |
| Qeqertarsuaq | Godhavn | Kitaa | 1.000 |
| Sisimiut | Holsteinsborg | Kitaa | 5.200 |
| Tasiilaq | Ammassalik/ Angmagssalik |
Tunu | 1.800 |
| Upernavik | Upernavik | Kitaa | 1.100 |
| Uummannaq | Dundas, Umanak |
Avannaarsua | 1.400 |
edytuj Polityka
Na mocy konstytucji duńskiej z 1953 Grenlandia jest integralną częścią Królestwa Danii posiadającą od 1979 szeroką autonomię. W gestii duńskich władz centralnych, które na Grenlandii reprezentuje wysoki przedstawiciel, są: sprawy konstytucji, obrony, polityki zagranicznej i monetarnej. Grenlandia wybiera 2 deputowanych do parlamentu duńskiego (Folketingu). Lokalnym organem władzy ustawodawczej jest Landsting (kadencja 4 lata, z wyborów powszechnych), władzy wykonawczej — rząd, odpowiedzialny przed Landstingiem. Główne partie polityczne: Siumut (naprzód), zał. 1977, socjaldemokratyczna, zwolenniczka jak najszerszej autonomii Grenlandii w ramach Danii, Atassut (poczucie wspólnoty), zał. 1978, konserwatywno-liberalna, popiera bliskie związki z Danią, Wspólnota Ludzka (Inuit Ataqatigiit), zał. 1978, eskimoska partia niepodległościowa. 25 listopada 2008 odbyło się referendum w sprawie poszerzenia autonomii[2].
edytuj Sport
Grenlandia zajęła 22. miejsce w Mistrzostwach Świata w piłce ręcznej mężczyzn w Niemczech w 2007 roku.
edytuj Zobacz też
- Odkrycia i badania Arktyki
- Park Narodowy Grønlands
- kraje nordyckie
- Agnethe Davidsen - polityk grenlandzki
edytuj Linki zewnętrzne
- Grenlandia - przewodnik
- Przystanek Grenlandia - strona osobista Polaków mieszkających na Grenlandii
- Statistics Greenland - oficjalne statystyki Grenlandii
- Grenlandzka Rada Turystyki (po angielsku)
- Strona prawdziwego Św. Mikołaja (w kilku językach)
- Serwis turystyczny o Grenlandii (po angielsku)
Przypisy
- ↑ Rocznik Świadków Jehowy 2008 str. 34, 35
- ↑ Grenlandczycy poszli do urn. rp.pl, 2008-11-25. [dostęp 25 listopada 2008].
|
||||||||||
|
||||||||||||||||
|
||||||||
