Bitwa o Atlantyk
II wojna światowa

HMS "Repulse", następnie HMS "Renown" i inne okręty podczas manewrów
Data 3 września 1939 - 7 maja 1945
Miejsce Ocean Atlantycki, Morze Północne, Morze Irlandzkie
Wynik zwycięstwo Aliantów
Strony konfliktu

Kriegsmarine

Regia Marina

Royal Navy

Royal Canadian Navy

US Navy
Dowódcy
Erich Raeder
Karl Dönitz
Sir Percy Noble
Sir Max K. Horton
Ernest J. King
Straty
28 000 marynarzy
783 okrętów podwodnych		 30 248 marynarzy floty handlowej,
3 500 statków handlowych,
175 okrętów
II wojna światowa 1939-1945

Kampania wrześniowa - Bitwa o Atlantyk – Dziwna wojna – Wojna zimowa – Kampania norweska 1940 – Kampania francuska 1940 – Bitwa o Anglię – Front wschodni – Front zachodni - Wojna na Pacyfiku - Kampania śródziemnomorska – Operacja Overlord



Bitwa o Atlantyk – najdłuższa kampania II wojny światowej: trwała od roku 1939 do kapitulacji Niemiec w 1945. Jej momentem kulminacyjnym był okres od połowy 1940 roku do końca 1943. Niemcy od początku wojny na Zachodzie próbowali przerwać dostawy morskie do Wielkiej Brytanii. W pierwszym okresie skierowali główny atak na przerwanie połączeń transportowych Brytyjczyków. Samoloty startujące z baz we Francji i Norwegii, okręty nawodne i flota okrętów podwodnych rozpoczęły prawdziwe polowanie na statki transportowe, płynące bez ochrony z ładunkami na Wyspy Brytyjskie. Najtrudniejszym miesiącem w bitwie o panowanie na Atlantyku był listopad 1942, w którym sprzymierzeni stracili ponad 150 okrętów i statków z zaopatrzeniem.

Taktyka niemiecka wyrażała się w kilku sposobach prowadzenia działań morskich.

  • wysyłanie w rejon działań okrętów podwodnych (w późniejszym okresie zespołu U-botów tzw. "wilczych stad”), zaopatrywanych przez tzw. “mleczne krowy” (Milchkühe) - podwodne jednostki transportowe typu “XIV”.
  • kierowanie na ocean pojedynczych wielkich okrętów wojennych m.in. “Admiral Scheer” (październik 1939), “Admiral Hipper” (listopad 1940, luty 1941), “Scharnhorst” (styczeń 1941), “Gneisenau” (styczeń 1941), “Prinz Eugen” (maj 1941), “Bismarck” (maj 1941), które pojedynczo lub w zespołach dwójkowych, dokonywały ataków korsarskich na statki handlowe sojuszników.
  • wprowadzanie do służby oceanicznej tzw. “rajderów” (przerobionych okrętów handlowych, które po szybkim usunięciu maskowania, stawały się okrętami bojowymi) - m.in. “Atlantis”, “Orion” (marzec 1940).
  • działania samolotów Luftwaffe przeciwko flotom alianckim.
  • działania na Kanale La Manche ścigaczy torpedowych i artyleryjskich.


Dla obrony transportowców Brytyjczycy rozpoczęli formowanie ich w konwoje z eskortą niszczycieli, a nawet krążowników. W odpowiedzi niemieckie okręty podwodne utworzyły flotylle, zwane "wilczymi stadami". Część U-Bootów odciągała niszczyciele patrolujące wokół konwoju, pozostałe zaś wykonywały atak torpedowy na powolne, bezbronne statki transportowe. Po wyposażeniu floty brytyjskiej w bardziej czułe radary, zdolne do wykrywania małych celów znajdujących się na powierzchni wody, echosondy i udoskonaleniu metod walki z U-bootami w znaczący sposób ograniczono niemieckie ataki.

Luftwaffe atakowała konwoje na Atlantyku wykorzystując samoloty rozpoznawcze, bombowe i torpedowe dalekiego zasięgu Focke-Wulf Fw 200, Heinkel He 177 i Junkers Ju 290 a także bombowce średniego zasięgu startujące z baz w Norwegii. Alianci skutecznie zneutralizowali zagrożenie ze strony niemieckich bombowców wprowadzając do służby małe lotniskowce eskortowe i statki handlowe typu CAM (skrót od Catapult armed merchantman - ang. statek handlowy wyposażony w katapultę) z myśliwcem Hurricane (w rejonach oddalonych od naziemnych lotnisk była to broń jednorazowego użytku, pilot po zakończeniu misji wyskakiwał na spadochronie, myśliwce były zazwyczaj już mocno wysłużone lecz w pełni sprawne po przebyciu generalnego remontu).


Spektakularnymi sukcesami niemieckimi było m.in. storpedowanie przez U-47 (dowódca kpt. G. Prien) w bazie Scapa Flow pancernika “Royal Oak” (październik 1939). Zatopienie przez “Bismarcka” nowoczesnego pancernika brytyjskiego “Hooda” (maj 1941). Alianci odpowiedzieli zniszczeniem pancernika kieszonkowego “Admiral Graf Spee” (grudzień 1939) oraz zatopieniem pancernika “Bismarck” (maj 1941). Zajęcie Danii, Norwegii i Francji umożliwiło III Rzeszy intensyfikację działań wojennych na Atlantyku. Okresem największych sukcesów niemieckich był rok 1942, w którym jednostki Kriegsmarine zatopiły 1172 statki o łącznym tonażu 6150340 BRT, tracąc przy tym zaledwie 87 okrętów podwodnych.

W szczytowym okresie Niemcy posiadali 444 (kwiecień 1944) okręty podwodne, niemniej najwięcej U-botów w akcji było w kwietniu 1943 - 240. Największe sukcesy w zatapianiu statków alianckich odnosiły U-47 (dowódca kpt. G. Prien), U-99 (dowódca kpt. O. Kretschmer), U-100 (dowódca J. Schepke). Duże straty aliantów wynikały m.in. z zastosowania przez stronę niemiecką torped akustycznych i min magnetycznych. Zwiększenie zaangażowani USA na atlantyckim teatrze działań, zmiana taktyki (wprowadzenie konwojów, silnie strzeżonych przez lekkie okręty wojenne), jak również wprowadzenie nowych zdobyczy techniki (radar, miotacze bomb głębinowych, niekierowane pociski rakietowe), przyczyniło się do uzyskania przewagi przez floty sojusznicze.

Przełom w operacjach na Atlantyku przyniósł maj 1943, kiedy to aliantom udało się zrównoważyć swoje straty - własnymi sukcesami. W 1944 sojusznicy mogli osłaniać własne statki handlowe siłami ok. 300 niszczycielami, 700 eskortowcami i 2000 patrolowcami. Sukcesy lądowe aliantów doprowadziły do odcięcia dogodnych pozycji wyjściowych U-botom na Atlantyk i utrudniły działanie Kriegsmarine. W stopniu znikomym do wojny włączyła się flota faszystowskich Włoch.

edytuj Działania zbrojne

W działaniach zbrojnych na Oceanie Atlantyckim uczestniczyły także okręty polskie zwłaszcza w osłonach konwojów, operacjach patrolowych, ratowniczych, desantowych i niszczeniu okrętów podwodnych. Chlubnie zapisał się niszczyciel ORP “Piorun”, który uczestniczył w wykryciu i zatopieniu “Bismarcka”). W wyniku operacji na Atlantyku sprzymierzeni stracili 3837 statków o łącznym tonażu 16713090 BRT z tego ok. 68% zniszczyły okręty podwodne, ok. 13% samoloty, ok. 6% miny, ok. 2% korsarskie okręty wojenne, ok. 4% korsarskie “statki handlowe”. Kriegsmarine utraciło 646 (najmniej w 1939 – 9, najwięcej w 1944 - 242) U-botów, flota włoska 9 okrętów podwodnych.