rok 1931 / MCMXXXI
XIX wiek · XX wiek · XXI wiek
1929 « 1930 « 1931 » 1932 » 1933
edytuj Wydarzenia w Polsce
edytuj Wydarzenia na świecie
- 2 stycznia – amerykański fizyk Ernest Lawrence zbudował cyklotron i użył go po raz pierwszy w eksperymentach.
- 4 stycznia – niemiecka pilotka Elly Beinhorn rozpoczęła lot do Afryki.
- 6 stycznia – Thomas Edison złożył ostatnią aplikację na patent.
- 22 stycznia – Isaac Isaacs, jako pierwszy w historii gubernator generalny Australii urodzony w tym kraju, został zaprzysiężony na to stanowisko.
- 25 stycznia – Mahatma Gandhi zostaje ponownie zwolniony z aresztu.
- 27 stycznia – we Francji Pierre Laval sformował nowy rząd.
- 3 lutego – trzęsienie ziemi o sile 7.8 w skali Richtera zniszczyło miasto Napier w Nowej Zelandii – zginęło 162 mieszkańców miasta.
- 10 lutego – Nowe Delhi staje się stolicą Indii.
- 12 lutego – rozpoczęło działalność Radio Watykańskie.
- 14 lutego – premiera niemieckiego filmu Dracula – tytułową rolę zagrał Bela Lugosi.
- 16 lutego – Pehr Evind Svinhufvud został wybrany prezydentem Finlandii.
- 20 lutego – stan Kalifornia uzyskuje fundusze przyznane przez Kongres Stanów Zjednoczonych na rozpoczęcie budowy mostu nad Zatoką San Francisco łączącego Oakland z San Francisco (ang. San Francisco – Oakland Bay Bridge).
- 21 lutego – peruwiańscy rewolucjoniści porwali trzy silnikowy samolot (Ford Trimotor) i zażądali od pilota rozrzucenia propagandowych ulotek nad Limą.
- 24 lutego – s/s Niemen jako pierwszy polski statek handlowy przepłynął równik.
- 1 marca – amerykański pancernik USS Arizona, po gruntownej przebudowie, ponownie rozpoczął służbę w Marynarce Wojennej Stanów Zjednoczonych.
- 3 marca – Kongres Stanów Zjednoczonych uchwalił rezolucję ustanawiającą The Star-Spangled Banner oficjalnym hymnem Stanów Zjednoczonych.
- 4 marca – podpisano układ między Gandhim a wicekrólem Indii lordem Irvingiem.
- 7 marca – w Helsinkach, została oddana do użytku nowa siedziba parlamentu Finlandii (Eduskunta).
- 8 marca – podpisano porozumienie radziecko-tureckie o ograniczaniu flot na Morzu Czarnym.
- 11 marca – w Związku Radzieckim wprowadzono program usportowienia społeczeństwa pod nazwą „Gotowi do pracy i do obrony ZSRR” (ros. Готов к труду и обороне СССР).
- 17 marca – w Nevadzie zostają zalegalizowane gry hazardowe.
- 23 marca – liderzy powstania za niezależność Indii: Bhagat Singh, Rajguru i Sukhdev, zostają powieszeni przez brytyjskie władze kolonialne.
- 31 marca – trzęsienie ziemi w Managui stolicy Nikaragui pozbawiło życia 2 tys. osób.
- 6 kwietnia – rząd Portugalii ogłosił stan wojenny na Maderze i na wyspach Azorskich ze względu na próbę militarnego przewrotu w mieście Funchal.
- 9 kwietnia – w Argentynie wykonano wyrok śmierci na anarchiście Severino Digiovanni.
- 14 kwietnia – II Hiszpańska Republika (hisz. Segunda República Española) została proklamowana w Hiszpanii.
- 15 kwietnia – udany zamach na przywódcę jednej z frakcji mafii amerykańskiej Joe Masseria, kończy okres wojny (ang. Castellemmarese War) o przywództwo tej organizacji przestępczej. Na krótko Salvatore Maranzano zostaje capo di tutti i capi – „szefem wszystkich szefów”. W niecałe sześć miesięcy Maranzano zostaje zamordowany, co prowadzi do powstania przywództwa złożonego z pięciu rodzin mafijnych.
- 21 kwietnia – utworzono Polsko-Francuskie Towarzystwo Kolejowe.
- 22 kwietnia – Austria, Dania, Niemcy, Szwecja, USA, Wielka Brytania i Włochy uznają powstanie republiki w Hiszpanii.
- 1 maja – otwarcie Empire State Building, nowojorskiego drapacza chmur.
- 4 maja – Mustafa Kemal Atatürk został ponownie wybrany prezydentem Turcji.
- 5 maja – Stanisław Skarżyński i Andrzej Markiewicz zakończyli udany lot dookoła Afryki - 26 000 km polskim samolotem PZL Ł-2.
- 11 maja
- 13 maja – Paul Doumer został wybrany prezydentem Francji.
- 19 maja – w ZSRR ogłoszono drugi plan pięcioletni.
- 27 maja – Auguste Picard i Paul Kipfer jako pierwsi ludzie dotarli do stratosfery wznosząc się balonem na wysokość 15 281 metrów.
- 5 czerwca – niemiecki kanclerz Heinrich Brüning w czasie wizyty w Londynie ostrzegł premiera brytyjskiego Ramsay’a MacDonald’sa, że upadek austriackiego systemu bankowego, spowodowany bankructwem Creditanstalt, stawia cały system bankowości w Niemczech na granicy upadłości.
- 14 czerwca – przepełniony wycieczkowy statek „Saint-Philibert”, powracajcy do portu w Nantes z wyspy Île de Noirmoutier, zatonł u ujścia rzeki Loary we Francji – ponad 450 osób straciło życie.
- 15 czerwca – w Waszyngtonie podpisano traktaty przyjaźni, handlowy i konsularny między Polską i Stanami Zjednoczonymi.
- 19 czerwca – pierwsze drzwi otwierane przez fotokomórkę.
- 20 czerwca – prezydent USA Herbert Hoover zaproponował roczne moratorium na spłaty niemieckich reparacji wojennych dla Francji i dla tych krajów zwycięskich w pierwszej wojnie światowej, które miały długi względem USA. Była to nieudana próba powstrzymania kryzysu bankowego w Europie Środkowej (ang. Hoover Moratorium).
- 24 czerwca – przedłużenie radziecko-niemieckiego układu o neutralności.
- 1 lipca – Senat Wolnego Miasta Gdańska wypowiedział umowę o porcie macierzystym polskich okrętów wojennych.
- 24 sierpnia – parafowano układ o nieagresji między Francją a ZSRR.
- 5 września – Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości w Hadze odrzucił projekt unii celnej między Niemcami i Austrią.
- 17 września – pierwszy pokaz tzw. wolnoobrotowej płyty gramofonowej.
- 18 września – agresja Japonii na Mandżurię.
- 1 października
- 11-12 października – Harzburg (Niemcy): konferencja z udziałem niemieckich organizacji nacjonalistycznych zakończona ich połączeniem.
- 12 października – w Rio de Janeiro odsłonięto pomnik Chrystusa Zbawiciela.
- 24 października – skazanie Ala Capone na karę więzienia za przestępstwa podatkowe.
- 9 listopada – w Hollywood (USA) zaprezentowano film trójwymiarowy.
- 21 listopada – wprowadzenie do użytku teleksu.
- 10 grudnia
- 11 grudnia – utworzenie Brytyjskiej Wspólnoty Narodów.
- 16 grudnia – wyburzono Cerkiew Odkupienia w Moskwie.
- Zalegalizowano kasyna w Nevadzie.
edytuj Urodzili się
- 5 stycznia
- 6 stycznia - Edgar Laurence Doctorow, amerykański pisarz, wykładowca uniwersytecki
- 9 stycznia - Henryk Kluba, polski aktor (zm.2005)
- 9 lutego - Josef Masopust, piłkarz czechosłowacki
- 16 stycznia - Johannes Rau, niemiecki polityk, prezydent Niemiec (zm. 2006)
- 17 stycznia - James Earl Jones, amerykański aktor
- 20 stycznia - David Morris Lee, amerykański fizyk, laureat Nagrody Nobla
- 22 stycznia - Sam Cooke, amerykański kompozytor i piosenkarz (zm. 1964)
- 25 stycznia - Günter Biermann, niemiecki polityk (zm. 1997)
- 27 stycznia - Mordecai Richler, kanadyjski pisarz (zm. 2001)
- 1 lutego - Borys Jelcyn (ros. Борис Николаевич Ельцин), rosyjski polityk, prezydent Rosji (zm. 2007)
- 5 lutego - Kalina Jędrusik, polska aktorka (zm. 1991)
- 6 lutego - Rip Torn, właśc. Elmore Ruel Torn Jr, amerykański aktor filmowy i telewizyjny, laureat nagrody Emmy
- 8 lutego
- 9 lutego - Thomas Bernhard, austriacki pisarz i dramaturg (zm. 1989)
- 18 lutego - Toni Morrison, amerykańska powieściopisarka i eseistka, laureatka Nagrody Nobla
- 2 marca - Michaił Gorbaczow (Михаил Сергеевич Горбачёв), radziecki polityk, przywódca ZSRR, laureat Nagrody Nobla
- 4 marca - William Henry Keeler, amerykański duchowny katolicki, arcybiskup Baltimore, kardynał
- 8 marca - Neil Postman, amerykański filozof (zm. 2003)
- 11 marca - Rupert Murdoch, australijski wydawca
- 12 marca - Józef Tischner, polski ksiądz, filozof (zm. 2000)
- 14 marca - Anna Strońska, polska reporterka, pisarka i publicystka (zm. 2007)
- 17 marca - Eugeniusz Robaczewski, polski aktor (zm.2003)
- 22 marca
- 23 marca - Jerzy Krzysztoń, polski pisarz (zm. 1982)
- 26 marca - Leonard Nimoy, amerykański aktor, reżyser, poeta i muzyk
- 29 marca
- 1 kwietnia
- 27 kwietnia - Krzysztof Komeda, właśc. Krzysztof Komeda-Trzciński, polski pianista i kompozytor jazzowy (1969)
- 1 maja - Elwira Seroczyńska, polska łyżwiarka szybka, wicemistrzyni olimpijska i mistrzyni świata (zm. 2004)
- 4 maja - Giovanni Moioli - teolog włoski (zm. 1984)
- 7 maja - Teresa Brewer, amerykańska aktorka, wokalista jazzowa i popowa (zm. 2007)
- 13 maja - Jim Jones, amerykański kaznodzieja, założyciel i lider apokaliptycznej sekty Świątynia Ludu (zm. 1978)
- 16 maja - Kunwar Natwar Singh, polityk indyjski
- 25 maja
- 26 maja - Antoni Jan Dziatkowiak, lekarz polski, kardiochirurg
- 30 maja - Stanisław Makowski, polski filolog, wykładowca, autor prac poświęconych literaturze polskiego romantyzmu (zm. 2008)
- 31 maja
- 8 czerwca - Wiesław Andrzejewski, polski pisarz (zm. 1993)
- 13 czerwca - Mieczysław Gajda, polski aktor
- 17 czerwca - Ignacy Gogolewski, polski aktor, scenarzysta, kompozytor i reżyser
- 20 czerwca - Urszula Kozioł, polska poetka
- 27 czerwca - Martinus J.G. Veltman, holenderski fizyk, laureat Nagrody Nobla
- 1 lipca - Leslie Caron, francuska aktorka filmowa i tancerka
- 4 lipca - Stephen Boyd, irlandzki actor, laureat Złotego Globu (zm. 1977)
- 5 lipca
- 6 lipca - Della Reese, amerykańska aktorka i piosenkarka
- 19 lipca - Heinz Assmann, polityk niemiecki
- 23 lipca - Te Atairangikaahu, królowa maoryska (zm. 2006)
- 1 sierpnia - Eugeniusz Bajkowski, polski dziennikarz, publicysta ekonomiczny, działacz polonijny
- 4 sierpnia
- 11 sierpnia - Eugeniusz Kamiński, polski aktor
- 13 sierpnia - Leopold Matuszczak, polski aktor
- 23 sierpnia - Hamilton Othanel Smith, amerykański mikrobiolog, laureat Nagrody Nobla
- 30 sierpnia - John Swigert, astronauta amerykański (zm. 1982)
- 17 września - Anne Bancroft, aktorka amerykańska (zm. 2005)
- 22 września - George Younger, brytyjski arystokrata i polityk (zm. 2003)
- 29 września
- 30 września - Angie Dickinson, amerykańska aktorka telewizyjna i filmowa
- 6 października - Riccardo Giacconi, astrofizyk amerykański pochodzenia włoskiego, laureat Nagrody Nobla
- 7 października
- 15 października - A.P.J. Abdul Kalam, inżynier i naukowiec, polityk, prezydent Indii
- 16 października - James Chace, amerykański historyk (zm. 2004)
- 19 października - John le Carré, brytyjski pisarz
- 23 października
- 1 listopada - Gustaw Zemła, polski rzeźbiarz
- 3 listopada
- 5 listopada - Ike Turner, amerykański muzyk, producent i poszukiwacz talentów (zm. 2007)
- 6 listopada - Mike Nichols, amerykański reżyser
- 15 listopada - Mwai Kibaki, polityk kenijski, prezydent Kenii
- 20 listopada - Bohdan Drozdowski, polski poeta, prozaik, publicysta, tłumacz, autor sztuk scenicznych
- 26 listopada - Adolfo Pérez Esquivel, argentyński architekt i rzeźbiarz, obrońca praw człowieka, laureat Nagrody Nobla
- 28 listopada - Hope Lange, amerykańska aktorka (zm. 2003)
- 30 listopada - Jan Himilsbach, polski aktor, pisarz i scenarzysta (zm. 1988)
- 11 grudnia - Rita Moreno, portorykańska aktorka, nagrodzona Oscarem
- 17 grudnia - Krystyna Boglar, polska pisarka
- 24 grudnia - Mauricio Kagel, argentyńsko-niemiecki kompozytor, dyrygent, librecista i reżyser (zm. 2008)
- 31 grudnia - Bob Shaw, irlandzki pisarz science fiction (zm. 1996)
- 23 stycznia - Anna Pawłowa - rosyjska gwiazda baletu (ur.1881)
- 23 lutego - Nellie Melba, australijska śpiewaczka (ur. 1861)
- 26 lutego - Otto Wallach, niemiecki chemik pochodzenia żydowskiego, laureat Nagrody Nobla (ur. 1847)
- 7 marca - Akseli Gallen-Kallela, malarz fiński (ur. 1865)
- 11 marca - Friedrich Wilhelm Murnau, niemiecki reżyser filmowy (ur. 1888)
- 27 marca - Arnold Bennett, angielski pisarz (ur. 1867)
- 8 kwietnia - Erik Axel Karlfeldt, szwedzki poeta, laureat Nagrody Nobla (ur. 1864)
- 10 kwietnia - Dżubran Chalil Dżubran (arab. جبران خليل جبران), libański pisarz, poeta i malarz (ur. 1883)
- 9 maja - Albert Abraham Michelson, amerykański fizyk polskiego pochodzenia, laureat Nagrody Nobla (ur. 1852)
- 12 lipca - Nathan Söderblom, szwedzki arcybiskup i teolog protestancki, laureat Nagrody Nobla (ur. 1866)
- 6 sierpnia - Bix Beiderbecke, amerykański muzyk jazzowy (ur. 1903)
- 18 października - Thomas Alva Edison, genialny wynalazca amerykański (ur.1847)
- 4 listopada - Artur Oppman (pseud. Or-Ot), poeta i publicysta (ur. 1867)
- 22 listopada - Jan Zagleniczny, polski przemysłowiec i polityk (ur. 1866)
edytuj Nagrody Nobla
edytuj Święta ruchome
|
|
